حجت‌الاسلام والمسلمین خدیوی، دبیر علمی همایش «تبیین ساختار مطلوب جمعیتی ایران» در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه از تهران، با تأکید بر اینکه جمعیت مسئله‌ای چندبعدی و مرتبط با آینده تمدنی کشور است، گفت: سیاست‌های جمعیتی باید متناسب با تغییر نسل‌ها و نگرش جوانان بازنگری شود و نمی‌توان با مشوق‌ها و راهکارهای دهه‌های گذشته، نسل جدید را به ازدواج و فرزندآوری ترغیب کرد.
وی جمعیت را یک کلان‌مسئله دانست و اظهار کرد: جمعیت موضوعی تک‌بعدی یا محدود به دو و سه حوزه نیست؛ بلکه برای کشوری مانند ایران که دارای تمدنی ریشه‌دار است و در مسیر ساخت تمدن نوین اسلامی حرکت می‌کند، در همه عرصه‌ها اهمیت دارد. جمعیت هم‌زمان مسئله‌ای اجتماعی، فرهنگی، تمدنی، اقتصادی، فلسفی و دینی است و به همین دلیل باید از ابعاد مختلف بررسی شود.
دبیر علمی همایش «تبیین ساختار مطلوب جمعیتی ایران» با اشاره به برگزاری این همایش در مرکز مطالعات دین و سلامت دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی افزود: برنامه‌ریزی برای برگزاری این همایش از تابستان سال گذشته آغاز شد و امروز مراسم اختتامیه آن برگزار می‌شود. در این رویداد حدود ۲۰۰ مقاله پژوهشی دریافت شده و جمعی از صاحب‌نظران و پژوهشگران نیز درباره ابعاد مختلف مسئله جمعیت به ارائه دیدگاه‌های خود پرداخته‌اند.
حجت‌الاسلام والمسلمین خدیوی با اشاره به تأکیدات رهبر شهید انقلاب درباره اهمیت جمعیت تصریح کرد: جمعیت از جمله مطالبات مهم ایشان و یکی از مسائل اساسی برای حفظ ایران بود. این موضوع باید در جامعه به یک گفتمان عمومی تبدیل شود و در کنار بررسی سیاست‌های موجود، موانعی که موجب کاهش رشد جمعیت شده‌اند نیز مورد توجه قرار گیرند.
وی ادامه داد: باید بررسی کنیم چرا در فاصله حدود ۳۰ سال، رشد جمعیت کشور با افت قابل توجهی روبه‌رو شده است. برای نمونه، در آمارهای مورد اشاره، نرخ رشد از حدود ۳.۷ درصد در سال ۱۳۷۰ به کمتر از ۱.۷ درصد در سال‌های اخیر رسیده است؛ به این معنا که این شاخص تقریباً به نصف کاهش یافته است. پرسش اساسی این است که چرا با وجود چند دهه سیاست‌گذاری، روند جمعیتی کشور به این سمت حرکت کرده است.
حجت‌الاسلام والمسلمین خدیوی با هشدار درباره بسته شدن پنجره جمعیتی ایران گفت: زمان به سود کشور و ملت ایران پیش نمی‌رود و اگر برای این مسئله چاره‌اندیشی نشود، در سال‌های آینده با پیامدهای جدی‌تری مواجه خواهیم شد. برآوردها نشان می‌دهد در افق حدود ۲۵ سال آینده، نزدیک به ۲۵ درصد جمعیت کشور ممکن است بالای ۶۵ سال سن داشته باشند؛ درحالی‌که در این دوره هزینه‌های درمان افزایش می‌یابد و از شمار نیروهای مولد، کارکنان و افرادی که می‌توانند سرمایه اجتماعی و اقتصادی کشور را شکل دهند، کاسته می‌شود.
حفظ خانواده و توجه به تفاوت نسل‌ها در سیاست‌گذاری جمعیتی
مسئول نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در تشریح مفهوم ساختار مطلوب جمعیتی گفت: اگر بخواهیم این ساختار را در یک عبارت خلاصه کنیم، باید از حفظ ایران سخن بگوییم؛ رسیدن به ساختار مطلوب جمعیت، بخشی از تلاش برای حفظ کشور است. البته تعریف این ساختار به بررسی ابعاد مختلف نیاز دارد.
وی نخستین مؤلفه در این زمینه را حفظ و تقویت خانواده دانست و اظهار کرد: تا زمانی که خانواده حفظ نشود، نمی‌توان سیاست جمعیتی مؤثری تدوین کرد. نمی‌توان سیاستی را دنبال کرد که به تضعیف خانواده منجر شود؛ زیرا تضعیف خانواده در نهایت به کاهش جمعیت می‌انجامد.
حجت‌الاسلام والمسلمین خدیوی توجه به تفاوت نسل‌ها را دومین مؤلفه مهم برشمرد و افزود: نمی‌توان با سیاست‌ها و مشوق‌های دهه‌های ۵۰ و ۶۰، جوان امروز را به ازدواج تشویق کرد. باید نسل جدید، نگرش آن به ازدواج، خانواده و فرزندآوری و شرایط زندگی امروز را شناخت و بر همین اساس سیاست‌ها و مشوق‌های متناسب طراحی کرد.
وی با تأکید بر ضرورت پویایی سیاست‌های جمعیتی گفت: حمایت از خانواده و فرزندآوری باید در سیاست‌ها ثبات داشته باشد، اما این به معنای ثابت ماندن همیشگی روش‌ها نیست. نمی‌توان یک‌بار مطالعه کرد و تصور کرد که همه راهکارها برای همیشه مشخص شده‌اند. ممکن است راهکارهای متناسب با شرایط دهه ۶۰ را بشناسیم، اما برای نسل‌های دهه ۸۰ و ۹۰ هنوز به بررسی و مطالعه بیشتری نیاز داشته باشیم.
دبیر علمی همایش ادامه داد: در بسیاری از کشورها، سیاست‌گذاری جمعیتی با توجه به تفاوت نسل‌ها انجام می‌شود و حتی این موضوع مورد توجه قرار گرفته است که سیاست‌ها باید در دوره‌های زمانی مشخص، برای مثال هر ۱۰ سال، بازنگری شوند. راهکارهای گذشته لزوماً با نوع تفکر و سبک زندگی جوانان نسل جدید تناسب ندارند و مشوق‌های لازم برای تشکیل خانواده و فرزندآوری نیز باید متناسب با شرایط آنان طراحی شود.
۲۰۰ مقاله برای بررسی موانع ازدواج و فرزندآوری
حجت‌الاسلام والمسلمین خدیوی با اشاره به محورهای مقالات ارسال‌شده به همایش گفت: بخشی از این پژوهش‌ها به بررسی نگرش جوانان دهه‌های ۸۰ و ۹۰ درباره ازدواج، خانواده و فرزندآوری اختصاص دارد؛ موضوعاتی که در سیاست‌های پیشین به اندازه کافی مورد توجه قرار نگرفته‌اند.
وی با بیان اینکه نقدهایی نسبت به سیاست‌های گذشته در زمینه حمایت از خانواده، اشتغال زنان و تسهیل تشکیل خانواده وجود دارد، افزود: در کنار بررسی عملکرد گذشته، باید ببینیم برای نسل‌های جدید چه مشوق‌ها و سیاست‌هایی در نظر گرفته‌ایم. نمی‌توان از شرایط زندگی جوانان امروز و تأثیر فضای مجازی بر نگرش و سبک زندگی آنان غفلت کرد. دنیای مجازی برای بسیاری از جوانان به بخش گسترده‌ای از زندگی تبدیل شده و این واقعیت باید در سیاست‌گذاری‌های مرتبط با ازدواج، خانواده و فرزندآوری لحاظ شود.
مسئول نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی تأکید کرد: بخشی از راهکارهای مورد نیاز در مقالات همایش ارائه شده است تا مسئولان بتوانند از نتایج این پژوهش‌ها برای شناخت بهتر جوانان، ایجاد زبان و ادبیات مشترک با نسل جدید و رفع موانع پیش روی تشکیل خانواده و فرزندآوری استفاده کنند.
موانع اقتصادی، فرهنگی و اجرایی پیش روی افزایش جمعیت
حجت‌الاسلام والمسلمین خدیوی در ادامه با اشاره به موانع موجود در مسیر اجرای سیاست‌های جمعیتی اظهار کرد: بخشی از این موانع به مسائل اقتصادی و اشتغال مربوط می‌شود و بخشی دیگر ناشی از اجرا نشدن برخی قوانین و اسناد سیاستی است. باید بررسی شود چرا با وجود قوانین و برنامه‌های موجود، اهداف مورد نظر محقق نشده است.
وی افزایش تجرد در میان جوانان را یکی از واقعیت‌های نگران‌کننده دانست و گفت: وضعیت ازدواج جوانان و افزایش سن تجرد باید به‌طور جدی بررسی شود. زندگی مجردی در سنین بالای ۲۵، ۳۰ و حتی ۴۰ سال نیز در حال افزایش است و این مسئله را می‌توان در محیط‌های دانشگاهی و حتی میان برخی اعضای هیئت علمی مشاهده کرد.
دبیر علمی همایش با بیان اینکه همه موانع جمعیتی به مسائل اقتصادی و اجرایی محدود نمی‌شوند، افزود: بخشی از این موانع ریشه فرهنگی دارد. اگر به رویکرد تمدنی مسئله جمعیت توجه نکنیم و این واقعیت را نادیده بگیریم که ساخت تمدن به جمعیت نیاز دارد، در شناخت مسئله و طراحی راهکارها با مشکل مواجه خواهیم شد.
حجت‌الاسلام والمسلمین خدیوی یکی دیگر از محورهای نیازمند بررسی را تعهدات و پیمان‌های بین‌المللی دانست و گفت: به اعتقاد من، هنوز برخی از رویکردها و تعهداتی که پیش از دهه ۷۰ در حوزه کنترل جمعیت پذیرفته شده بود، در کشور اثرگذار است. ایران در مقطعی در زمینه کنترل جمعیت به‌عنوان کشوری پیشرو معرفی شد و مورد تقدیر قرار گرفت؛ اما باید بررسی کرد که آیا برخی از همان نگاه‌ها و تعهدات همچنان در سیاست‌گذاری‌های کشور حضور دارند یا خیر.
وی با اشاره به ضرورت بازنگری در برخی اسناد و توافق‌های بین‌المللی، از جمله سند ۲۰۳۰، تأکید کرد: مباحث مربوط به خانواده و مسائل فرهنگی در این اسناد باید با دقت بررسی شود و تأثیر آن‌ها بر سیاست‌های جمعیتی کشور مورد توجه قرار گیرد.
ضرورت شناخت سیاست‌های جمعیتی رژیم صهیونیستی
حجت‌الاسلام والمسلمین خدیوی در بخش دیگری از این گفت‌وگو، شناخت ابعاد مختلف جنگ جمعیتی را ضروری دانست و گفت: در حوزه مطالعات جمعیتی، پژوهش درباره سیاست‌های رژیم صهیونیستی نیز اهمیت دارد. مطالعات و برنامه‌های این رژیم در زمینه جمعیت باید به‌دقت بررسی شود؛ زیرا از نگاه ما، این موضوع بخشی از اقدامات آن علیه ملت و کشور ایران است.
وی با اشاره به تحولات منطقه و جنگ تحمیلی علیه ایران افزود: همان‌طور که رژیم صهیونیستی در عرصه‌های سیاسی و نظامی علیه ایران اقدام می‌کند، در حوزه جمعیت نیز باید سیاست‌ها و اقدامات آن را شناخت و ابعاد مختلف این مسئله را مورد مطالعه قرار داد.
دبیر علمی همایش «تبیین ساختار مطلوب جمعیتی ایران» در پایان تأکید کرد: مسئله جمعیت با یک راهکار یا سیاست مقطعی حل نمی‌شود؛ بلکه به شناخت دقیق موانع، اصلاح جدی سیاست‌های موجود، توجه به تفاوت نسل‌ها، تقویت خانواده و استفاده از ظرفیت پژوهشگران و کارشناسان نیاز دارد. حفظ ایران و توان تمدنی کشور نیز مستلزم آن است که مسئله جمعیت به‌عنوان یک اولویت ملی مورد توجه قرار گیرد.
انتهای پیام/
نظر شما